પહેલીવાર બીડી પીધા બાદ ગાંધીજીનું હતું આ રિએક્શન, જાણો પોતાની ભૂલથી કેમ જીવનમાં આગળ નીકળાય?

ગાંધીજી વિશે ઘણી બધી એવી વાતો છે જેના અંગે આપણે અજાણ છીએ. એવું નથી કે મહાત્મા ગાંધીએ જણાવ્યું નથી, પરંતુ એવું છે કે આપણે વાંચ્યું જ નથી. જોકે તે મહાત્માગાંધીની ઓટોબાટોગ્રાફી છે. એટલે કે તેમની આત્મકથામ. નામ છે ‘સત્યના પ્રયોગ’, તેમાં ગાંધીજીએ જણાવ્યું છે કે પહેલીવાર જ્યારે તેમણે બીડી, પીધી તો તેમનું મન વિચલિત થઈ ગયું હતું. ત્યારે તેમના પિતાની આંખોમાંથી નીકળા આંસુ તેમના જીવનનું સૌથી દુખી ચિત્ર બની ગયું.

બીડી પીવાનો ચઢ્યો હતો શોખ
મહાત્માગાંધી જીએ લખ્યું છે,”પોતાના એક સંબંધી સાથે મને બીડી પીવાનો શોખ હતો. અમારી પાસે પૈસા નહતાં. અમે બંનેમાંથી કોઈને એ ખ્યાલ તો નહતો કે બીડી પીવામાં કોઈ ફાયદા છે. પરંતુ સુગંધમાં પણ આનંદ આવતો હતો. અમને લાગ્યું ફક્ત ધુમાળા ઉડાવવામાં જ મજા છે. મારા કાકાજીને બીડી પીવાની આદત હતી. તેને કોઈ અન્યને ધુમાળો ઉડાવી જોઈ મને પણ બીડી ફૂકવાની ઈચ્છા થઈ.”

તે કાકાજીની જૂડી બીડી

ગાંધીજીએ આગળ લખ્યું કે. ગાંઢમાં પૈસા તો ન હતા, એટલા માટે કાકાજી પીધા બાદ બીડીના જે ઠુંઠ્યા ફેદી દેતા, અમે તેને ચોરી કરવાનું શરૂ કર્યું. પરંતુ બીડીના આ ઠુંઠ્યા દર સમય મળી ન હતા શકતા અને તેમાંથી બહુ ધુમાળો પણ ન નીકળતો.

પછી પૈસા ચોરી કરવા લાગ્યાં

ગાંધીજી લખે છે અમે એટલા માટે નોકરની જેબમાં પડેલા બે-ચાર પૈસામાંથી એકાદ પૈસા ચોરવાની ટેવ પાડી લીધી. અમે બીડી ખરીદવા લાગ્યાં. પરંતુ સવાલ એ પેદા થયો કે તેને સાચવીને રાખવી કયાં? અમે જાણતા હતાં કે મોટા સભ્યો જોતા તો અમે બીડી પી ન શકીએ. ગમે તેમ બે-ચાર પૈસા ચોરી થોડા અઠવાડિયા કામ ચલાવ્યું. આ વચ્ચે સાંભળ્યું કે એક છોડ હોય છે જેના ડાંઠા બીડીના જેમ સળગે છે. ફૂકી શકાય છે. અમે તેને શોધ્યું અને ફૂકવા લાગ્યાં.

આત્મહત્યા કરવાનો કર્યો ફેસલો

અમને દુખ એ વાતનું હતું કે મોટા લોકોની આજ્ઞા વગર અમે કઈં જ નથી કરી શકતાં. અમે હવે ગયાં. અમે આત્મહત્યા કરવાનો નિર્ણય કરી લીધો. પરંતુ આત્મહત્યા કેમ કરીએ? ઝહેર કોણ આપે? અમે સાંભળ્યું કે ધતૂરાના બીજ ખાવાથી મૃત્યા થઈ જાય છે. અમે જગંલમાં જઈ બીજ લઈને આવ્યાં. સાંજનો સમય નક્કી કર્યો. કેદારનાથજીના મંદિરની દીપમાલામાં ઘી ચઢાવ્યું, દર્શન કર્યાં અને એકાંત શોધ લીધી. પરંતુ ઝહેર ખાવાની હિમ્મત ન થઈ. જો તાત્કાલિક જ મૃત્યુ ન થયું તો શું થશે? મરવાથી લાભ શું? શું ન બધું સહન કરી લઈએ? પછી પણ બે-ચાર બીજ ખાધા. વધું ખાવાની હિમ્મત ન થઈ. બંને મોતથી ડર્યાં…. આ નિશ્વય કર્યો કે રામજીના મંદિર જઈ દર્શન કરી શાંત થઈ જઈએ અને આત્મહત્યાની વાત ભૂલી જઈએ.

પછી છોડી દીધી બીડી

મારી સમજમાં આવ્યું કે આત્મહત્યાનો વિચાર કરવો સરળ છે. આત્મહત્યા કરવી સરળ નથી. આત્મહત્યાના આ વિચારનું પરિણામ એ થયું કે અમે બંને જૂડી બીડી ચોરીને પીવાની આદત અને નોકરના પૈસા ચોરી બીડ ખરદવી અને ફૂંકવાની આદત ભૂલી ગયાં. પછી મોટા થયા પછી પીવાની ક્યારેય ઈચ્છાં ન થઈ. હું હંમેશા એ માનું છું કે આ આદત જંગલી, ગંદી અને હાનિકારક છે. દુનિયામાં બીડીનો એટલો જબદસ્ત શોક શું છે?તેને હું કયારેય સમજી નથી શક્યો. રેલગાડીના જે ડબ્બામાં બહુજ બીડી પી પાવાય છે, ત્યાં બેસવું મારા માટે મુશ્કેલ થઈ જાય છે અને ધૂમાળાથી મારો દમ ઘૂટાય છે.

પિતાજી સામે સ્વીકાર કર્યો પોતાનો દોષ

પછી મે નિર્ણય કર્યો કે કયારેય ચોરી નહી કરૂ. મને લાગે કે પિતાજીના સમ્મુખ પોતાનો દોષ સ્વીકાર પણ કરી લેવો જોઈએ. પરંતુ જીભ ન ખુલી. પિતાજી મને મારશે, તેનો ડર તો હતો જ નહીં. મને યાદ નથી કે કોઈ ભાઈને માર માર્યો હોય. પરંતુ ખૂદ દુધી હશે, કદાચ માથું ફોડી લે. મે વિચાર્યું કે આ જોખમ ઉઠવીને પણ દોષ કબૂલ કરી લેવો જોઈએ, તેના વગર શુદ્ધિ નહી થાય. અંતે મે વિચાર્યું ચિઠ્ઠી લીખે દોષ સ્વીકાર કરી લઉ અને માંફી માંગી લઉ. મે ચિઠ્ઠી લખી હાથોહાથ આપી. ચિઠ્ઠીમાં ચાર દોષ સ્વીકાર કર્યા અને સચા માંગી. મે વિંનતી કરી કે તે પોતાને દુખમાં ના નાંખે. કાંપતા હાથોં ચિઠ્ઠી પિતાજીના હાથમાં આપી. હું તેના સામે બેસી ગયો. તે દિવસા તે બીમારીથી પીડિટ હતાં, આ કારણ પલંગ પર જ સુતા રહેતા હતાં.

રડી પડ્યા પિતાજી

તેમણે ચિઠ્ઠી વાંચી. આંખોમાં આસુ વહી પડ્યાં. ચિઠ્ઠી ભીની થઈ ગઈ. તેમણે ક્ષણભર માટે આંખો લૂસી ચિઠ્ઠી ફાડી નાંખી. પછી સુઈ ગયાં. હું પણ રોડયો. પિતાજીનું દુખ સમજી ગયો. જો હું ચિત્રકાર હોત, તો તે ચિત્ર બનાવી શકતો હોત. આજે પણ તે મારી આંખોના સામે એટલું સ્પષ્ટ છે.

આ લેખનો મતલબ એ હતો કે જીવનમાં ભૂલ બધાં કરે છે, પરંતુ સ્વીકાર કરવાની હિમ્મત અમુક લોકો પાસે જ હોય છે. જેની પાસે હોય છે તેની લાઈનમાં સૌથી આગળ ગાંધીજી ઉભા છે. ભૂલ કરવી ભૂલ નથી, સ્વીકાર ન કરવો ભૂલ છે.


Posted

in

by

Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *